Conferencia "O cronista galego Juan de Betanzos e o reino inca perdido na selva do Amazonas", por María del Carmen Martín Rubio
María del Carmen Martín Rubio, doutora en Historia de América, centrará a súa charla ao redor da figura de Juan Díez de Betanzos y Araos, explorador e cronista español nado en Betanzos en 1550, que acompañou a Francisco Pizarro e a Diego de Almagro na conquista do Perú.
Foi Juan de Betanzos uno dos poucos conquistadores españois que logrou aprender o quechua xeral, lingua oficial do Imperio inca, o que lle serviu para ser o intérprete e man dereita de Pizarro. Grazas a iso, e ao seu matrimonio coa que fose prometida de Atahualpa, logrou ter amizade de gran parte da nobreza incaica.
JUAN DÍEZ DE BETANZOS pertenceu á moi nobre familia Andrade orixinaria do pobo coruñés de Betanzos. É posible que chegase a Perú entre 1532 e 1533, contando de dezasete a vinte anos. En 1536, como fillodalgo e real vasallo da Coroa española, axudou a Francisco Pizarro a defender a Cidade dos Reis, logo chamada Lima, que fora cercada polas tropas do Inca Manco. Debeu de ter unha formación humanística superior á básica da época, xa que aprendeu moi pronto o quechua e nese idioma compuxo, tamén moi pronto, unha Doutrina Cristiá, dous Vocabularios, Coloquios e Confesionarios. É de supoñer que a súa fama de gran coñecedor do quechua motivou que o gobernador Vaca de Castro o escollese para que colaborase no "Discurso sobre la Descendencia y Gobierno de los Incas", que fose intérprete dos gobernantes que chegaban a Perú e que o vicerrei D. Andrés de Mendoza lle pedise en 1551 que escribise unha xenealoxía dos monarcas que gobernaran aquel Estado, chamado Tahuantinsuyo.
Consecuentemente Betanzos escribiu "Suma y narración de los Incas" e nela relatou o pasado máis real e profundo de cantos se escribiron sobre o Tahuantinsuyo, xa que entón puido escoitar as tradicións orais gardadas polos sabios nas que se contaban os feitos realizados polos monarcas daquel Estado; pero ademais tamén relatou o encontro cos españois, a huída á selva do último monarca, Manco Inca e a creación do reino de Vilcabamba.
MARÍA DEL CARMEN MARTÍN RUBIO é doutora en Historia de América pola Universidade Complutense de Madrid, diplomada en Estudios Amerindios, profesora honoraria da Universidade Nacional San Antonio Abad do Cusco, profesora honoraria da Universidade Andina do Cusco, profesora honoraria da Universidade Nacional Maior San Marcos de Lima e académica correspondente da Real Academia Hispanoamericana.
As súas investigacións históricas centráronse no estudo dos pobos precolombinos; entre elas destacan Relación de la Ciudad del Cusco, 1660" (dúas edicións); Carlos V, Emperador de las Islas y Tierra Firme del Mar Océano", Suma y narración de los Incas" (cinco edicións), 4ª edición da crónica "Suma y narración de los Incas". Lima 2010. Universidade Nacional Maior de San Marcos, "El marqués de Villagarcía. Vicerrey del Perú. (1736-1745)". 2010. Madrid. Edicións Polifemo. Madrid, "Historias del Imperio Inca". Editorial Académica Española. 2012 Berlín (Alemaña) e "Francisco Pizarro. El hombre desconocido" Edicións Nobel. Grupo Paraninfo. 2014. Oviedo.
